Vua Hàm Nghi ở đâu trong cuộc xuất bôn kháng Pháp?

Năm 1956, dân bản Khe Ve (Minh Hoá, Quảng Bình) đã nhặt được hàng gùi vàng lá, vàng thỏi, tượng Phật bằng vàng ở suối Ve, cho rằng đó là vàng của vua Hàm Nghi thời Cần Vương chôn giấu, nên nộp cho nhà nước. Thế là chuyện kho báu Hàm Nghi trở nên hấp dẫn.

Bất ngờ, tháng 10.2004, những người tìm phế liệu đã rà được “kho tiền” ở đồng Nghè, xã Thạch Hoá. Có tới hơn hai chục chiếc chum, vại đựng tiền cổ chôn dưới đất. 2 tấn tiền cổ đã bị bán… Kho tiền cổ này có phải là một phần “kho báu Hàm Nghi”? Vậy vua Hàm Nghi đã ở những đâu trong cuộc bôn tẩu truyền hịch Cần Vương kháng Pháp 120 năm trước?

Sau thất bại trong cuộc tấn công quân Pháp tại Trấn Bình Đài, đêm 5.7.1885, vua Hàm Nghi và hoàng gia được Thượng thư Tôn Thất Thuyết hộ tống rời kinh thành. Đoàn vua quan, voi, ngựa, tuỳ tùng đông đảo hành quân chậm chạp trước sự chặn đuổi ráo riết của quân Pháp, cuối tháng 7.1885 mới đến Mai Lĩnh (Quảng Trị). Tại đây, bị địch chặn, Tham biện sơn phòng Tôn Thất Lệ (em ruột Tôn Thất Thuyết) đã hy sinh để bảo vệ nhà vua.

Sau đó, vua Hàm Nghi đến căn cứ Tân Sở (Cùa, Cam Lộ), vua ra chiếu Cần Vương, rồi đoàn hộ tống vua đi theo đường núi sang Lào. Bà Từ Dũ, mẹ vua Tự Đức và các bà vợ vua Tự Đức không theo được, phải ở lại Tân Sở, sau đó về ở lăng Tự Đức. Theo tạp chí Những người bạn của cố đô Huế (B.A.V.H), đoàn hộ tống vua đi dọc theo biên giới Lào tới Sepon, Mường Van. Ở đây có ông Châu người Lào cử 5 người tay chân hộ tống vua qua xứ Mường. Sau đó, đoàn dựng trại ở tổng Ban Tống (Lào), phía bắc suối Nậm Hon. Tháng 10.1885, vua Hàm Nghi về nước theo đường Quy Hợp (Hương Khê, Hà Tĩnh). Nguyễn Chánh, “trưởng đồn miền núi” đã cho viên đội của mình là Cao Đạt dẫn đoàn nhà vua về “đồn” ở làng Phú Gia, Hương Khê. Ở đây, vua được tăng cường 500 lính. Đoàn của vua đã ở đồn miền núi này một tháng.

Lúc này nổ ra khởi nghĩa Phan Đình Phùng ở Đức Thọ. Quân Pháp tấn công quân khởi nghĩa, tiến về chỗ trú của vua. Một trận đánh lớn đã diễn ra. Sau một ngày đêm quân Pháp không chiếm được đồn. Nhận thấy không thể chống cự lâu dài được, cuối năm 1885, vua đã rời đồn chạy về phía Quy Đạt (Quảng Bình), bắt đầu thời kỳ gian khổ ở núi rừng miền Tây…

Đoàn nhà vua từ Hương Khê đi đến làng Trành (làng Kiên Trinh) thuộc tổng Thanh Lạng. Cai tổng và các chức sắc bô lão các làng lân cận đều đến yết kiến vua. Lúc đó vua còn rất trẻ, vẻ mặt hiền dịu và trang nghiêm, mặc chiếc áo vàng, ngồi trên một chiếc kiệu chạm trổ hình rồng. Bốn người khiêng vua. Có bốn sĩ quan tuỳ tùng luôn luôn bên cạnh. Tiếp theo là 2 tướng Tôn Thất Thuyết và Trần Soạn (Đề Soạn) và 100 lính trang bị gươm súng. Đoàn hộ tống khiêng 50 thùng lớn (có thể những vật quý), 3 voi, 5 ngựa. Một người địa phương tên là Trương Quang Ngọc, chức quan tứ phẩm đã dẫn 8 dân quân theo vua, được nhà vua rất tin tưởng. Nhà vua ở nhà ông Đinh Hiền. Sau 3 ngày, vua đi về phía Đồng Nguyên (Cổ Liêm) cách Quy Đạt 10km theo hướng đông nam, nhưng nhận thấy địa điểm này khó phòng ngự nên đoàn quay ngược lên xóm Lìm (làng Ba Nương) ở Khe Rục (chi lưu sông Nan) gọi là vùng Khe Ve, cách Quy Đạt khoảng 5km ở tây bắc, đóng tại nhà ông Đinh Xớn.

8 ngày sau, nghe tin quân Pháp từ Bãi Đức (Hà Tĩnh) đã đến làng Trành, đoàn quân của vua di chuyển đến Ma Rai (tổng Kim Linh). Ngày hôm sau, quân Pháp đến Ba Nương, liền bị quân của Hiệp quản Trương Quang Ngọc tấn công, giết chết một đại uý Pháp, buộc địch quay về Bãi Đức… Sau chiến thắng, vua Hàm Nghi được hộ tống đến xóm Khe Ve (làng Thanh Thuyền, tổng Thanh Lạng) và quyết định cư trú tại Cửa Khe. Đoàn quân dựng luỹ nhỏ bằng đất nện cao 2 thước. Các làng trong vùng rất nhiệt tình cung cấp binh lương.

Tháng giêng năm 1886, một trận đánh giữa đội bảo vệ vua và quân Pháp diễn ra ở Cửa Khe một ngày liền, làm một trung uý cùng 3 lính Pháp bị chết tại trận, 8 tên khác bị thương. Sau thất bại, quân Pháp phải rút về Vinh. Ít lâu sau, quân Pháp chia làm 2 toán, tổ chức bí mật bao vây vua ở Cửa Khe. Đoàn hộ tống vua bị bất ngờ bèn bỏ tất cả gươm súng, rương, hòm… để thoát thân. Trương Quang Ngọc đưa vua Hàm Nghi chạy vào rừng. Các tướng Tôn Thất Thuyết và Trần Soạn chạy theo đường Quy Đạt, sau đó sang Trung Quốc cầu viện nhưng thất bại và mất ở Trung Quốc năm 1913. Khi quân Pháp rút đi để tăng viện cho Bắc kỳ, khoảng tháng 2.1886, vua Hàm Nghi lại bí mật về ở Quy Đạt. Nhân dân vùng Tuyên Hoá, Ba Đồn cung cấp lương thực, thực phẩm cho vua. Quân pháp lùng sục 10 ngày liền nhưng không tìm thấy!

Tháng 4.1886, Thượng thư Nguyễn Phạm Tuân đã đến xóm Thác Đài (làng Cổ Liêm), thượng nguồn sông Nan với khoảng 30 lính. Ông cùng với Tôn Thất Đàm (con trai Tôn Thất Thuyết) dựng trại quân, như là văn phòng của Cần Vương có nhiệm vụ nhận giấy tờ, thư tín từ các thủ lĩnh Cần Vương trong nước, chuyển cho nhà vua xem.

Vào tháng giêng năm Đinh Hợi (1887), quân Pháp trở lại Quy Đạt với chiến thuật “phủ dụ, thu phục”, để bắt vua Hàm Nghi. Ngày 16.3, tá sự Nguyễn Phạm Tuân và đồng sự bị thương và bị bắt ở Thác Đài và bị đưa về Minh Cầm xử tử. Sau chiến dịch “phủ dụ dân” của Pháp, lúc này ở bên cạnh nhà vua chỉ có Trương Quang Ngọc và con trai út của Tôn Thất Thuyết là Tôn Thất Thiệp. Bọn Pháp tìm cách mua chuộc Ngọc, gửi cho Ngọc thuốc phiện, các thứ bàn đèn và hứa với Ngọc những chức tước khi anh ta giao nộp vua. Thế là Ngọc nhận lời, đã ám sát Tôn Thất Thiệp và giao nhà vua trẻ cho người Pháp vào ngày 14.11.1888 tại Thanh Lạng (Minh Hoá). 7 năm sau, Ngọc bị nghĩa quân Phan Đình Phùng chặt đầu ngay chỗ mà vua Hàm Nghi bị bắt!

Thế là sau 3 năm 4 tháng (5.7.1885 – 14.11.1888), cuộc xuất bôn chống Pháp của vua Hàm Nghi thất bại. Ngày 26.11.1888, nhà vua bị đưa xuống tàu đày biệt xứ tại Alger và mất ở Alger năm 1913. Nhưng chiếu Cần Vương và ý chí của vua Hàm Nghi đã khơi dậy tinh thần chống Pháp trong cả nước, mãi mãi là điểm son trong lịch sử dân tộc.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s