Lê Thánh Tông – Vua hiền hay chữ


Lê Thánh Tông (1460-1497) là một vị vua anh minh, có nhiều công lao đóng góp cho đất nước thịnh trị, thanh bình ở nửa cuối thế kỷ XV. Ông là người đã xuống chiếu giải oan "án tru di tam tộc" cho vị anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi. Lê Thánh Tông là một nhà thơ, nhà cải cách giáo dục luôn luôn quan tâm đến việc nâng cao dân trí.

Ông còn là người đề ra các bộ luật (Bộ luật Hồng Đức), ban hành nhiều quy định để thống nhất phong tục trong cả nước. Trong thời gian trị vì, nhất là vào dịp đón xuân mới, ông đã nhiều lần vi hành để vui Tết cùng nhân dân.

Năm đó, cũng như mọi lần, vua Lê Thánh Tông giả thường dân, ra ngoài thành xem dân tình chuẩn bị đón Tết. Đi qua một quán bán trầu nước, nhà vua chợt nhận thấy dường như gia chủ không có ý chuẩn bị Tết. Ông ghé vào hỏi thăm. Biết gia chủ neo đơn, vua Lê Thánh Tông tự tay viết giúp bà chủ quán câu đối đỏ để treo trước quán, nội dung như sau:

"Nếp giầu quen thói kình cơi, con cháu nương nhờ vì ấm.
Việc nước ra tay chuyên bát, bắc nam đâu đấy lại hàng".

Câu đối miêu tả một quán bán trầu và nước với đầy đủ hiện vật của một quán hàng: giầu (cau), cơi (trầu), ấm, nước, bát, hàng… nhưng lại mang khẩu khí của một bậc đế vương, có tài "kinh bang tế thế": "Việc nước ra tay chuyên bát, bắc nam đâu đấy lại hàng".

Sau khi rời quán nước, nhà vua tiếp tục ra ngoại thành. Buổi tối hôm đó, ông đến một xóm nọ, thấy ở đây không chí chuẩn bị đón Tết rất nhộn nhịp. Khuya rồi mà các nhà vẫn còn đèn đóm sáng trưng. Riêng có một nhà ở cuối thôn thì đèn dầu leo lét, vua Lê Thánh Tông bước vào hỏi thăm. Gặng hỏi mãi nguyên cớ vì sao, chủ nhà mới ngượng ngùng đáp:

– Nhà cháu làm nghề hèn hạ, chuyên đi nhặt phân, nên không dám linh đình đón Tết.

Suy nghĩ giây lát, nhà vua nói:

– Nghề nào cũng là nghề, miễn là có ích cho dân. Tôi là học trò qua đường nhưng xin viết giúp bác một câu đối.

Chủ nhà mừng vui khôn xiết. Vua Lê Thánh Tông lấy giấy mực của mình mang theo viết luôn:

"Y nhất nhung y, năng đảm thế gian nan sự.
Đế tam xích kiếm, tận thu thiên hạ nhân tâm".

Nghĩa là:

"Khoác một mảnh nhung y, gánh vác việc khó khăn của thiên hạ.
Nâng ba thước kiếm, tận thu lòng dạ thế gian".

Câu đối tả rõ đồ nghề và công việc của gia chủ nhưng mang lại âm hưởng của khí phách anh hùng.

Đêm 30 Tết, giờ giao thừa gần đến, nhưng vua Lê Thánh Tông vẫn thấy có một cái gì đó chưa ổn. Nhà vua gọi mấy cận thần, cải trang thành thường dân đi cùng mình ra phố để xem dân tình đón giao thừa ra sao.

Thấy một nhà không có đèn đóm gì, nhà vua gõ cửa ghé vào. Một thiếu phụ ra đón, hỏi ra mới biết là gia chủ đang có tang, chồng làm thợ nhuộm mới qua đời. Vua Lê Thánh Tông an ủi chủ nhà và bảo cũng nên làm tết cho vui vẻ, cho con cái khỏi tủi thân. Không những thế, nhà vua còn lấy giấy bút viết tặng mẹ con chủ nhà một câu đối:

"Thiên hạ thanh, hoàng quy ngã thủ
Triều Trung chu, tử tống ngô gia"

Nghĩa là:

"Các thứ xanh, vàng trong thiên hạ đều vào tay ta.
Các thứ đỏ tía trong triều cũng đưa đến nhà ta".

Câu đối tài tình ở chỗ nó vừa miêu tả công việc của người thợ nhuộm, vừa tỏ chí lớn bao trùm thiên hạ của một bậc đế vương. Không rõ bà chủ nhà có hiểu được ý tứ trong câu đối đó, nhưng giao thừa năm ấy nhà bà trở nên bớt hiu quạnh, chan chứa một niềm tin ở tương lai.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s