Nhà tù Hỏa Lò – Chứng tích giữa lòng Hà Nội



Khu di tích nhà tù Hỏa Lò nằm ngay trung tâm thành phố Hà Nội. Đây có lẽ là khu di tích duy nhất nằm trên con phố chỉ có 1 số nhà: Số 1 phố Hỏa Lò. Nhà tù Hỏa Lò được thực dân Pháp xây dựng vào năm 1896 trên đất làng Phụ Khánh, vốn thuộc tổng Vĩnh Xương, huyện Thọ Xương, Hà Nội.

Phụ Khánh nguyên là hai thôn Nam Phụ và Nguyên Khánh hợp nhất. Đến thế kỷ XIX, làng Phụ Khánh là làng duy nhất tại kinh thành Thăng Long có nghề thủ công truyền thống chuyên sản xuất các loại bát, đĩa, siêu, ấm, bếp lò bằng đất nung nên làng còn có cái tên nôm na là làng Hỏa Lò. Chính nhờ những sản phẩm thủ công truyền thống này, kinh thành Thăng Long không chỉ có thêm một làng nghề thủ công mà đời sống của dân làng Hỏa Lò cũng có phần sung túc.

Khi thực dân Pháp chiếm Hà Nội, nhằm giam giữ những người dân Việt Nam yêu nước, chống đối sự cai trị của chúng, thực dân Pháp đã cho xây dựng một nhà tù vào năm 1896 ngay tại trung tâm Hà Nội. Chúng đã di dời dân làng và đình chùa đi nơi khác, chiếm toàn bộ vùng đất của làng Phụ Khánh để xây dựng nhà tù. Chính vì vậy, nhà tù cũng được gọi luôn bằng cái tên nôm na của làng là nhà tù Hỏa Lò mặc dù nó vốn có tên là Đề lao Trung ương (Maison Centrale).

Các nhà tù khác thường biệt lập với khu dân cư, riêng Hỏa Lò nằm tại trung tâm Hà Nội – thủ phủ của chính quyền thực dân khi đó. Bên cạnh nhà tù là Tòa đại hình và Sở mật thám, tạo thành thế chân kiềng, một sự liên kết chặt chẽ trong việc đàn áp các phong trào yêu nước của quân và dân ta.

Nhà tù Hỏa Lò có diện tích 12.908m2, là công trình kiên cố vào loại bậc nhất Đông Dương. Bao quanh nhà tù là bức tường bằng đá, cốt thép cao 4m, dày 0,5m, được gia cố bởi hệ thống dây thép gai có dòng điện cao thế chạy qua, bốn góc là những tháp canh có khả năng quan sát nhất cử nhất động toàn bộ trại giam. Riêng hệ thống cửa sắt, khóa được mang từ Pháp sang. Khu nhà giam có 2 lần cổng sắt. Từ trại này sang trại khác phải theo một lối đi, có nhiều cửa sắt, tù khó có thể trốn thoát.

Các phòng giam, phòng tối, xà lim chật chội, thiếu không khí và những tên cai ngục khét tiếng, có thâm niên cai quản nhà tù Côn Đảo sẵn sàng đàn áp, thậm chí cướp đi sinh mạng của tù nhân. Nhà tù được quét phủ bằng những màu đen, màu xám, cửa sổ nhỏ bé với những hàng song sắt khiến cho người tù bị giam cầm luôn cảm thấy bị tù túng, thiếu sức sống của bên ngoài.

Là nhà giam trung tâm Bắc Kỳ, Hỏa Lò Hà Nội đã giam giữ một số lượng tù ở khắp các tỉnh miền Bắc, gồm đủ loại: tù chính trị, tù binh, tù kinh tế (thường phạm) và tù ngoại kiều, kể cả thành án và chưa kết án.

Nhà tù Hỏa Lò thực sự là địa ngục của trần gian. Có những gian phòng dùng để giam giữ những tử tù được gọi là “địa ngục của địa ngục”. Khó có thể nói hết được những điều mà những chiến sĩ cách mạng, những người Việt Nam yêu nước phải trải qua tại nhà tù Hỏa Lò. Những điều kiện sống cơ bản của con người dường như không hề thấy tại nơi địa ngục của trần gian này.

Ngay từ khi chưa hoàn thành, tháng 1/1899 nhà tù Hỏa Lò đã đảm nhận việc giam người. Theo thiết kế ban đầu, Hoả Lò chỉ đủ giam 500 tù nhân, nhưng nó đã nhiều lần được mở rộng để có thêm chỗ giam giữ tù nhân. Những năm 1950 – 1953, Hỏa Lò giam cầm tới 2.000 người tù. Hiện nay, khu di tích Hỏa Lò còn lưu giữ chiếc máy chém đã được thực dân Pháp dùng lưu động, tháng 1/1930 được vận chuyển lên Yên Bái để hành hình 13 chiến sĩ Việt Nam Quốc dân đảng bị bắt trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái (đứng đầu là Nguyễn Thái Học).

Sống trong đói khổ, trong bệnh tật giày vò và những hình thức tra tấn dã man, thậm chí có khi còn mất cả tính mạng nhưng những chiến sĩ cách mạng, những người Việt Nam yêu nước đó đã biến nhà tù thành trường học cách mạng, là môi trường để rèn luyện tư tưởng, ý chí đấu tranh và tinh thần đoàn kết. Nhà tù Hỏa Lò là nơi giam giữ nhiều nhà nho, nhiều chiến sĩ cách mạng yêu nước như cụ Phan Bội Châu, Lương Văn Can, Nguyễn Văn Linh, Đỗ Mười, Trường Chinh…

Ngay trong nhà tù Hỏa Lò, các lớp huấn luyện chính trị tập trung được mở, các tờ báo Lao tù đỏ, Lao tù tạp chí… ra đời khiến kẻ thù phải nể phục. Năm 1930, chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên được thành lập do đồng chí Hoàng Quốc Việt làm bí thư đã phát huy vai trò người lãnh đạo, tổ chức được nhiều cuộc đấu tranh, giành thắng lợi.

Sau ngày Thủ đô hoàn toàn giải phóng (10/10/1954), nhà tù Hỏa Lò đặt dưới sự quản lý của chính quyền cách mạng. Từ ngày 5/ 8/1964 đến 31/ 3/1973, nhà tù Hỏa Lò còn được dùng để giam giữ phi công Mỹ bị bắn rơi trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ, trong đó có thượng nghị sỹ John McCain, P.Peterson – sau này là Đại sứ Mỹ đầu tiên ở Việt Nam.

Hai phần ba diện tích nhà tù cũ đã bị phá năm 1993 để xây dựng trung tâm thương mại và văn phòng HanoiTowers (bây giờ là Somerset Grand Hanoi). Phần phía đông nam còn lại được tu sửa và mở cửa đón khách thăm quan như là một di tích lịch sử và nơi để tưởng niệm các chiến sĩ cách mạng – những người đã cống hiến cả cuộc đời cho tự do của tổ quốc. Nơi đây là một nơi thăm quan hấp dẫn đối với nhiều du khách trong và ngoài nước khi đến Thủ đô Hà Nội.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s