Làng Tây Tựu


Xã Tây Tựu huyện Từ Liêm xưa gọi làng Đăm (kẻ Đăm) cách trung tâm Thủ đô Hà Nội khoảng 15km. Bắc và Tây – Bắc giáp hai xã Thượng Cát và Liên Mạc; Nam và Tây – Nam giáp hai xã Xuân Phương và Minh Khai huyện Từ Liêm; Tây giáp xã Tân Lập huyện Đan Phượng và xã Di Trạch huyện Hoài Đức Hà Nội.

Xã gồm 3 thôn:Thôn Thượng (Thôn 1); Thôn Trung (Thôn 2); Thôn Hạ (Thôn 3) với tổng diện tích tự nhiên là 529,2 ha. Xã dài khoảng 2 km, rộng 500m. Dân sống ở phía Nam sông Pheo, sông Nhuệ và một xóm lẻ ở phía Bắc sông Pheo.

Sông Pheo xưa gọi là sông Từ Liêm bắt nguồn từ đầm Bát Lang, xã Hạ Mỗ huyện Đan Phượng, Hà Nội. Lúc đầu rất nhỏ, sau to dần trông tựa cái dùi nên gọi là sông Nhuệ (trong tiếng Hán, Nhuệ nghĩa là Mũi nhọn) chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam. Đoạn chảy qua thôn Thượng và thôn Trung dài khoảng 1km gọi là sông Pheo (từ chữ Đầm tên cổ).

Tây Tựu có một quần thể di tích dày đặc và giữa chúng có mối liên hệ mật thiết với nhau. Trung tâm của quần thể di tích này là đình Trung (đình Đăm) còn gọi là Đình Tây Tựu do bà Nguyễn Thị Tính – một phụ nữ làng Đăm – vợ vua Lê Thế Tông (1573 – 1599) kén thợ giỏi ở kinh thành Thăng Long về xây dựng. Đình Đăm gắn liền với nhà thuyền nơi tổ chức hội bơi Đăm nổi tiếng; Miếu thôn Thượng là nơi "Thánh ngự quanh năm"; Đình Hạ gắn với truyền thuyết Thổ lệnh Đào Trường – Bạch Hạc Tam Giang thống lĩnh thủy quân Văn Lang dẹp tan giặc phương Bắc; chùa Hưng Khánh dựng từ thời Lê sơ có vị thế lớn ở xứ Đoài và Thăng Long xưa; Nhà thờ họ Nguyễn Hữu thờ Dương quốc công Nguyễn Hữu Liêu có công đánh đổ nhà Mạc, khôi phục nhà Lê Trung Hưng.

Tây Tựu có nhiều dòng họ định cư đã lâu đời: Họ Nguyễn Hữu vốn nguồn gốc phương Bắc sang nước ta đến nay trên 600 năm, họ Chu Hữu, Chu Trần, Chu Đăng, Nguyễn Tự… gần 400 năm và các họ khác. Đến nay nơi đây có 32 dòng họ .Tính từ thời Hồng Đức đến triều Nguyễn, Tây Tựu có 4 vị đỗ Tiến sĩ, 5 vị đỗ Hương Cống, 5 vị đỗ cử nhân, còn lại là Tú tài khoảng 30 người.

Đầu Công nguyên Tây Tựu thuộc quận Giao Chỉ; giữa TKV (454-456) thuộc quận Tống Bình; năm 621 thuộc huyện Từ Liêm; thời Lý, Trần thuộc quận Vĩnh Khang; đời Lê, Tây Sơn và đầu đời Nguyễn, thuộc phủ Quốc Oai trấn Sơn Tây. Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831) thuộc huyện Vĩnh Thuận phủ Hoài Đức tỉnh Hà Đông. Tây Tựu vốn xưa gọi là Tây Đăm. Thời Nguyễn, vua Minh Mệnh (1820-1840) đổi là Tây Tựu. Năm 1948 Tây Tựu cùng các xã Phú Diễn, Minh Khai hợp lại thành liên xã Trung Kiên. Đến năm 1965 Trung Kiên đổi thành xã Tây Tựu cho đến nay.

Sông Nhuệ chảy uốn lượn vòng quanh phía Bắc xã Tây Tựu cung cấp nguồn nước tưới tiêu cho đồng ruộng. Người dân Tây Tựu đã chinh phục thiên nhiên ngăn đê, tạo nên những cánh rừng bằng phẳng tốt tươi: Đồng Trong, đồng Ngoài, đồng Đăm và các xứ đồng A, Đội Gạo, Cầu Khu, Cửa Đống Chay. Yên Ngựa, đồng Rượi, đồng Trôi, đồng Nhổn, cửa Chùa…

Người Tây Tựu vốn cần cù chịu khó đã tạo ra giống ngô Đăm nổi tiếng. Ngô Đăm là loại ngô tẻ, bắp nhỏ hạt mau, lõi ngô rất nhỏ, đầu búp không có lõi thò ra, hạt không xếp thẳng hàng mà xoáy như chiếc mũi quay nên nhân dân nơi đây còn gọi là ngô "Mũi Quay". Hạt nhỏ nhưng dài và mau, tuy bắp nhỏ hơn ngô bãi nhưng xay , tách hạt thì năng suất chẳng kém gì . Ngô Đăm mỏng vỏ, nhiều bột: nhiều vàng, ít trắng, khi đem rang nổ đều, vì thế người dân làng Lủ đã lấy ngô này làm bỏng ngô và đem rang trộn với mật đóng bánh gọi là bánh bỏng ngô, sản phẩm làng Lủ một thời nổi tiếng đất kinh kỳ. Vì tính ưu việt này, ngô Đăm được chính quyền Pháp chọn làm đặc sản tham dự Hội chợ nông nghiệp tại Hà Nội năm 1938.

Người làng Đăm thường trồng xen canh, gối vụ, trồng ngô xen lẫn đậu trắng, đậu đen, đậu vàng, cà chua xen với ngô. Cà chua xưa trồng thả bò dưới đất, cứ hai rạch ngô xen một rạch cà chua, được cây ngô che sương đỡ bệnh, giữ ẩm nên cây cà chua phát triển tốt, cho năng suất cao.

Từ lâu người dân Tây Tựu đã chuyển thâm canh cây lúa sang trồng rau, quả, cung cấp cho thị trường. Sau này các giống bắp cải từ nước ngoài được đưa về Tây Tựu đã làm phong phú chủng loại, năng suất và giá trị kinh tế cao như: Các loại rau xanh: rau cải, su hào, bắp cải, bắp cải KK, súp lơ củ cải… Các loại rau thơm: hành, thì là, rau mùi, mùi tàu…

Các loại quả: dưa hấu, dưa hồng, dưa gang, dưa chuột, cà chua, ớt… các loại dưa như dưa hồng, dưa Kim. Đặc biệt, dưa lê Tây Tựu vỏ mỏng, ruột giòn ăn mát thơm… được thị trường Hà Nội và nhiều nơi ưa chuộng. Người Tây Tựu nhạy bén trong cải tiến kỹ thuật đưa cây cà chua leo giàn, vừa dễ chăm sóc vừa cho năng suất cao.

Từ đầu thế kỷ XIX chợ Đăm Tây Tựu được thành lập. Chợ họp trong sân đình bên dòng sông Pheo mỗi tháng 6 phiên vào các ngày 4, ngày 9 trong tháng. Chợ trở thành Trung tâm giao lưu, trao đổi hàng hóa nông sản và các vật dụng gia đình với các vùng xung quanh, giúp cho người dân Tây Tựu phát huy thế mạnh, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Nghề trồng hoa ở Tây Tựu đã có chỗ đứng trên thị trường nên ngày càng mở rộng diện tích, đa dạng chủng loại: hoa hồng Đà Lạt, hoa cúc trắng, cúc vàng, cúc đỏ, cúc tím.

Trung tâm chợ hoa Tây Tựu được xây dựng, đã thực sự tạo điều kiện thuận lợi cho Tây Tựu phát triển nghề trồng hoa.

Tây Tựu đã được huyện Từ Liêm và Thành phố chọn là xã điểm xây dựng nông thôn mới ở ngoại thành Hà Nội. Dự án với 19 tiêu chí này sắp tới sẽ được Thành phố thông qua, là cơ hội lớn để nhân dân Tây Tựu hoàn thành ước mơ xây dựng quê hương ngoại thành đổi mới của mình.

Tây Tựu với truyền thống lao động cần cù, sáng tạo, đã vươn lên thành một miền quê giàu có…

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s