Nguyễn Siêu – Ngọn bút và đạo học



Ba chữ "Tả thanh thiên" trên ngọn tháp bút hồ Gươm (Hà Nội) của thầy Nguyễn Siêu khi xưa như nói với người đương thời và lớp hậu sinh một điều cốt tử: phải biết trọng sự học, sự hiểu biết.

Chuyện kể rằng có một cậu học trò ở tuổi 12 đã tự tay làm bức hoành phi treo nơi buồng học của mình với hai chữ "lạc thiên", tức yên vui với đạo trời. Người học trò ấy là Nguyễn Siêu (1799 -1872). Từ thuở ấu thơ đến lúc nhắm mắt xuôi tay với 74 tuổi đời, người thầy này sống trọn vẹn với đạo lý ấy, để lại cho hậu thế cả một sự nghiệp đồ sộ về giáo dục con người và nghiên cứu học thuật, nhưng trước hết là nhân cách sáng chói.

Con người ấy, danh nhân văn hóa ấy đã được người đời sau chung đúc lại trong lời ngợi ca: "Nhất đại Phương Đình bút, thiên thu kiểm thủy biên", tạm dịch là "Một trời ngọn bút Phương Đình, nghìn năm bên hồ Hoàn Kiếm".

Phương Đình là tên hiệu, bút danh của Nguyễn Siêu, cũng là tên một ngôi trường do ông lập ra để dạy học. Ngôi trường ấy được định vị ở khoảng các số nhà 12, 14 ngõ Trại Găng, phố Bạch Mai hiện nay, nhưng chẳng còn dấu tích gì.

Ngọn bút của Phương Đình đã được dùng để chữa bài, sửa văn cho bao lớp học trò và cho cả vua Tự Đức, một thi nhân uyên bác sử sách văn chương, để viết nên hàng nghìn trang thơ, văn, ký, khảo cứu về địa lý, lịch sử, xã hội. Ngọn bút ấy cũng soạn nên bao bản tấu trình gửi về triều đình giãi bày nỗi thống khổ của dân chúng, cùng những kế sách cho quốc thái dân an, để rồi sau đó Nguyễn Siêu bị giáng chức, treo ấn từ quan, lui về dạy học và viết sách.

Ngòi bút ấy đã hoá thành Tháp Bút và Đài Nghiên do ông tạo dựng, như một công trình kiến trúc góp vào quần thể di tích đền Ngọc Sơn, cùng với cầu Thê Húc, trấn Ba Đình. Địa danh này đã trở thành di tích lịch sử văn hoá quốc gia của Thăng Long – Hà Nội, niềm tự hào về đạo lý, truyền thống văn hiến của dân tộc.

Ba chữ "Tả thanh thiên" (viết lên trời xanh) do chính tay ông viết và được tạo trên thân Tháp Bút như để nói với người đương thời và lớp hậu sinh một điều cốt tử: phải biết trọng sự học, sự hiểu biết – một sự học, sự hiểu biết thật ngay thẳng, trong trẻo đến vô cùng. Đó chính là sự minh triết của đạo học.

Về đạo học, Nguyễn Siêu có một câu nổi tiếng: "Xưa nay đạo học không có con đường tắt, và nhà tranh vẫn hay có những người hiền tài". Lấy cái bất biến của đạo lý mà xem xét cái vạn biến của thực tại, mới thấy ý nghĩa thời sự, thâm sâu của những điều mà Nguyễn Siêu chắt lọc ra từ cả cuộc đời theo đuổi sự học, trong đó có hơn 30 năm làm thầy của ông.

Vào đêm giao thừa cũng như trong ngày đầu năm, người Thăng Long – Hà Nội, người Việt từ nhiều miền của đất nước tản bộ quanh hồ Hoàn Kiếm, vãn cảnh đền Ngọc Sơn đều không quên dừng chân, thắp nén hương thành kính để tưởng nhớ tiền nhân, khắc sâu đạo lý sống của dân tộc.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s