Chuyện đời ly kỳ của trạng Lường




Lương Thế Vinh (1441-1495) từ nhỏ đã nổi tiếng thần đồng, rất giỏi tính toán, không sách nào không đọc, am tường nhiều việc. Là một người đầy tài năng nên xung quanh cuộc đời ông được bao phủ bằng nhiều truyền thuyết lạ.

Lương Thế Vinh tự là Cảnh Nghị, hiệu là Thụy Hiên, người làng Cao Hương, huyện Thiên Bản, phủ Nghĩa Hưng, trấn Sơn Nam (nay thuộc huyện Nghĩa Hưng, Nam Định).

Tương truyền khi Quang Thục hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao lúc còn mang thai vua Lê Thánh Tông nằm mơ được lên Thiên đình. Bà thấy Thượng đế sai tiên đồng giáng xuống làm vua nước Nam, tiên đồng xin cho thêm một bề tôi giỏi để phù giúp. Thượng đế liền bổ một viên tì tướng nhưng viên tì tướng đó từ chối, Thượng đế nổi giận ấn mạnh vào vai và bắt phải nhận lệnh. Sau khi Lê Thánh Tông lên ngôi, Thái hậu có kể lại cho vua giấc mộng lạ đó. Đến khoa thi Qúy Mùi (1463) Lương Thế Vinh đỗ Trạng nguyên, lúc vào yết kiến, vua thấy vai ông bị lệch bèn đem chuyện đó nói với Thái hậu. Thái hậu cho gọi ông vào xem mặt thì thấy đúng là người đã gặp trong mộng, bà vui mừng nói với vua: “Đây chính là người bề tôi mà Thượng đế cử xuống”.

Từ đó Lê Thánh Tông rất mực tin dùng, coi trọng tài năng của Lương Thế Vinh, một nhân tài hiếm có. Thật đúng là vua tôi khánh hội, một bước chẳng rời.

Lại có chuyện ly kỳ khác về việc đầu thai của Lương Thế Vinh, chuyện này được ghi lại trong cuốn Kiến văn tiểu lục của Lê Qúy Đôn. Tục truyền, Lương Thế Vinh là sao Văn Khúc từ trên trời giáng xuống nước Nam. Kiếp trước ông đã thác sinh vào một nhà ở huyện Nam Xương (sau này là huyện Nam Ninh, Nam Định), khi lên 7 tuổi được cha mẹ cho đi học; ở bên cạnh đường có con chó đá, mỗi khi thấy cậu học trò này đi qua thì nó lại vẫy đuôi mừng. Cậu bé về kể chuyện với cha, người cha bảo: “Nó đã biết vẫy đuôi thì hẳn nó cũng biết nói. Con hỏi xem vì cớ gì mà nó mừng”. Hôm sau đi học qua, con chó lại vẫy đuôi, cậu bé đứng lại và hỏi, nó nói rằng: “Ngày sau cậu đỗ Trạng nguyên nên tôi mừng vậy”.

Nghe kể lại, người cha bấy giờ tin rằng con mình sau này sẽ đỗ cao, làm quan lớn, từ đó ông sinh kiêu ngạo, thường hay va chạm, tranh chấp với người khác và đe rằng: “Mai sau con ông đỗ Trạng nguyên, ông sẽ hỏi tội chúng mày”. (Người ta cho rằng câu tục ngữ: "Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng" được xuất phát từ chính câu chuyện này).

Thấy cha như vậy, cậu bé rất buồn, can ngăn mãi mà không được đành nói với mẹ rằng: “Mẹ thì hiền hậu mà cha lại kém đức, con không ở đây nữa. Xin từ giã mẹ, con đi chỗ khác đây!”. Người mẹ ngạc nhiên hỏi: “Sao con lại nói gở thế. Công cha mẹ nuôi con bấy lâu nay, mong ngày sau con thành danh có chỗ để nương tựa. Nay chưa lấy gì trả được ơn cha nghĩa mẹ mà con lại nói lời từ biệt như vậy ?”. Cậu bé vẫn khăng khăng nhất mực xin đi, người mẹ khuyên nhủ thế nào cũng không được đành khóc mà nói: “Con nói phải đi, vậy định đi đâu, hãy nói cho mẹ biết”. Cậu bé dặn mẹ cứ đến ngày ấy, tháng ấy thì tới làng Cao Hương, huyện Thiên Bản thì rõ. Lại còn dặn giữ lại sách vở của mình đã học. Nói xong thì mất.

Bấy giờ người phương Bắc xem thiên văn thấy vận nước Nam đang thịnh, người tài có nhiều, lại thấy Văn Khúc (sao chủ về văn học) sáng ngời giáng xuống bèn sai người sang nước ta tìm cách trấn yểm, diệt đi.

Lại nói, khi còn ở Nam Xương cậu bé đi chơi với một lũ trẻ con. Thầy phong thủy người Bắc qua đó, biết sao Văn Khúc ở trong đám trẻ nhưng không rõ là đứa trẻ nào mới đem bỏ một quả bưởi xuống hố sâu, đố lũ trẻ ai lấy lên được sẽ thưởng tiền. Cậu bé không tự mình ra lấy nhưng bày cách cho một bạn đem nước đổ xuống, khi hố đầy nước thì quả bưởi sẽ tự nổi lên.

Người phương Bắc kia gạn hỏi lũ trẻ mới biết được đó chính là mưu của cậu bé, đang nghĩ cách trừ đi nhưng không lâu sau đó thì cậu bé mất. Khi xem thiên văn, biết vị thần ấy đã đi sang làng Cao Hương, ông ta liền đuổi theo thì thấy thần đã nhập vào một khối đá lớn. Nghe người khách lạ hỏi mua, chủ khối đá tưởng hỏi đùa nên nói: “Phải đủ một trăm quan tiền tôi mới bán”. Khách trả đến 70 quan nhưng người chủ không biết thế nào, nghĩ rằng mình bị bỡn cợt, nhất định không bán. Khách thấy vậy liền bỏ đi.

Có một người đàn bà đi làm đồng về, qua đó nghe mọi người bàn tán chuyện có khách lạ hỏi mua khối đá bèn dừng lại rồi đến giậm chân vào khối đá mà nói: “Khối đá này quý gì mà ông ta hỏi mua đắt thế?”. Không ngờ vị thần ở trong khối đá từ bấy giờ đầu thai ngay vào người đàn bà ấy.

Hôm sau, người khách phương Bắc kia quay lại định mua khối đá cho bằng được, nhưng khi đến biết thần đã xuất mất rồi mới nói rằng: “Bây giờ thì một đồng tôi cũng chẳng mua”. Biết là không thể trấn yểm được nữa, ông ta đành trở về phương Bắc.

Người đàn bà kia sau đó sinh một cậu bé rất rắn rỏi, tinh anh, người cha là Lương Thế Thiện mới đặt tên cho con là Lương Thế Vinh. Lạ một điều, khi mới sinh ra cậu bé ngày đêm chỉ khóc ròng; cha mẹ rồi hàng xóm thay nhau bế ẵm, dỗ dành nhưng không có kết quả.

Còn người mẹ trước, nhớ lời dặn mới tìm đến làng Cao Hương hỏi thăm. Nghe nói có một nhà mới sinh con trai, đứa bé khóc suốt ngày đêm, bà tới gia đình đó xin bế đứa bé trong chốc lát. Lúc này đứa bé mới thôi khóc. Bấy giờ bà kể lại mọi chuyện cho chủ nhà nghe và từ đó thường xuyên qua lại thăm nom Lương Thế Vinh.

Đến khi lớn, một hôm Lương Thế Vinh nói với mẹ trước rằng: “Mẹ về đem sách vở của con thuở trước cùng với số tiền con chôn ở dưới gốc cây táo mang sang đây cho con”.

Bà mẹ trở về đào dưới gốc táo, quả nhiên thấy có tiền liền đem sách và tiền đưa cho Lương Thế Vinh. Cha mẹ đẻ giờ mới thực sự tin, lại thấy người cha trước của con đã mất bèn đón bà mẹ trước về ở cùng.

Câu chuyện đầu thai kỳ lạ của Lương Thế Vinh hư thực thế nào không ai lý giải rõ được. Chỉ biết rằng ông là người được đánh giá có tài “kinh bang tế thế”, “danh vọng vượt bậc”. Khi ông mất, triều đình thương tiếc khôn nguôi, vua Lê Thánh Tông đã ban sắc phong ông làm thượng đẳng phúc thần, hàm Đại vương và lệnh cho dân địa phương lập miếu thờ phụng mãi mãi. Nhà vua còn làm bài thơ điếu, nhan đề Viếng trạng nguyên họ Lương làng Cao Hương:

“Chiếu thư Thượng đế xuống đêm qua

Gióng khánh đài cao kíp tới nhà

Cẩm tú mấy hàng về động ngọc

Thánh hiền ba chén thắp hồn hoa

Khí thiêng đã lại thu sơn nhạc

Danh lạ còn truyền để quốc gia

Khuất ngọn tay thần tài cái thế

Lấy ai làm Trạng nước Nam ta?”

Năm 22 tuổi Lương Thế Vinh thi đỗ Trạng nguyên khoa Quý Mùi (1463) đời Lê Thánh Tông, khi xem bài thi của ông, vua phê dòng chữ khen ngợi: Văn phong dồi dào.

Lương Thế Vinh được vua giao trông nom công việc văn quán với chức Tri Vinh Văn Quán, sau lại làm Hàn lâm thị thư chương viện. Các giấy tờ, thư từ giao thiệp với nhà Minh đều do ông soạn thảo.

Vì là người có lắm tài năng đặc biệt, về văn học ông có nhiều bài thơ xướng họa với vua Lê Thánh Tông và các bài thơ khác, những bài thơ này đều được ghi trong các sách Thiên Nam dư hạ tập, Toàn Việt thi lục, Hoàng Việt thi tuyển. Về toán học, ông là người đã sáng chế ra bàn tính gẩy, ban đầu làm bằng những viên bi đất có lỗ được xâu lại, sau cải tiến dần thành những đốt trúc ngắn có sẵn lỗ ở trong, cuối cùng là những viên gỗ tròn sơn màu khác nhau, vừa dễ tính toán, vừa dễ nhớ.

Lương Thế Vinh còn soạn ra cuốn Đại thành toán pháp dạy các kiến thức số học, cách tính dễ hiểu qua những bài thơ Nôm. Điều đặc biệt là cuốn sách của ông được sử dụng làm sách để dạy toán trong các trường học mãi đến thế kỷ 19.

Không chỉ giỏi văn thơ, toán học, Lương Thế Vinh còn tinh thông Phật pháp, điều này được thể hiện rõ nhất qua cuốn Thích điển giáo khoa Phật kinh thập giới (Giải thích 10 điều răn của Đức Phật). Về lĩnh vực nghệ thuật, ông rất thích hát tuồng chèo, say mê âm nhạc, vừa sáng tác lại còn trực tiếp biểu diễn. Sau nhiều năm nghiên cứu, Lương Thế Vinh soạn cuốn Hý phường phả lục nói về nghệ thuật chèo. Ông còn được vua Lê Thánh Tông giao việc cùng với hai quan Thượng thư Thân Nhân Trung và Đỗ Nhuận chế định ra lễ nhạc triều đình.

Khi về trí sĩ, ông vẫn thích cuộc sống phóng khoáng, vui nơi thôn dã, thích ca hát. Ông còn bày cho trẻ con nhiều trò chơi vui nhộn, trong đó có trò múa rối nước, một loại hình nghệ thuật đặc sắc được lưu truyền đến ngày nay.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s