Tổng đốc Đào Trí



Đào Trí có tên là Trung Hoà, không rõ năm sinh năm mất, tiên tổ người Thanh Hoá, chuyển vào Nam ở huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú yên. Từ thửa nhỏ ông nổi tiếng hiếu học. Nhà nghèo nhưng rất ham đọc sách, thường đi mượn sách khắp nơi đem về sao chép, rèn luyện trí não, tài gồm văn võ. Năm 1824 theo lệ làng ra đầu quân thăng mãi đến Chưởng vệ.

Năm Mậu Thân 1848 làm Tổng đốc Nam Nghĩa, nhiệt thành báo quốc, ông nghiên cứu tình hình đất nước, rồi dâng biểu điều trần quân sự, đưa sách lược tổ chức quốc phòng. Được triều đình khen ngợi, thăng Thống chế tham tán quân vụ vùng Hải Nam. Nắm binh quyền, ông càng dốc lòng lo việc nước, không bao lâu thăng Đô đốc chưởng phủ sự, lãnh Tổng đốc Định An.

1858 Tổng đốc Trần Hoằng do để mất Thành An Hải và Thành Điện Hải đã bị vua Tự Đức bãi chức và quan Đào Trí lên thay. Ông đặt chỉ huy sở tại làng Nghi An (nay thuộc phường Hòa Phát, quận Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng). Đến lúc này, ở hữu ngạn sông Hàn ta vẫn làm chủ các đồn Hóa Khuê, Mỹ Thị, ở tả ngạn sông Hàn có đồn Hải Châu, Phước Ninh, Thạc Gián và Nại Hiên, đồng thời chiếm lại Thành Điện Hải để củng cố.

1859, Faucon mở cuộc tấn công mới vào các đồn Hải Châu và Thạc Gián, các quan Đào Trí và Tôn Thất Hàm ra sức chỉ huy, quân ta chiến đấu ngoan cường nên địch không chiếm được đồn Hải Châu. Ở đồn Thạc Gián, dưới sự chỉ huy của Phó Vệ úy Phạm Gia Vịnh, phòng tuyến vẫn được giữ vững.

Năm 1863 Đào Trí được sắc phong chức kinh lý đại thần, đốc biện việc lương quân, khí giới phòng bị từ Quảng Nam đến Bình Thuận, rồi được bổ thụ Thống chế tham tán quân thứ Hải Yên, Đào Trí đánh lấy lại được phủ Bình Giang. Lại tiến quân giải vây ở Hải Dương, Đào Trí được nhắc lên hàm đô thống lĩnh tổng đốc Đinh Yên. Đào Trí dâng sớ nói rằng: Lệ thi hương thường dùng các viên phủ, huyện sung làm sơ phúc thảo, khi phái người đi sung chức ấy và phái người đến quyền nhiếp, dân trong hạt không phải phiền vì việc đón tiễn. Xin đem viên giáo thụ vào phúc khảo, viên huấn đạo và cử nhân sung vào sơ khảo. Vua khen là phải. Gặp khi Nam Định giá gạo đắt, lương ăn của dân khó khăn Đào Trí cùng bố chính là Nguyễn Huỷ Kỷ, án sát là Lê Tuấn quyên tiền giúp việc chẩn cấp được 1400 lạng bạc, 20500 quan tiền và 2200 lược thóc, dựng đặt kho xã thưởng được 94100 hộc thóc, và 1800 quan tiền. Lại sức dân đắp đê, khai khẩn ruộng được hơn 17000 mẫu, dân có lợi lắm.

Năm 1867 Vua thấy Đào Trí nhiều lần lập được chiến công, trị an một địa phương lớn cho thăng thụ tả quân. Đô đốc phủ chương phủ sự, vẫn lĩnh chức như cũ. Vua lại cho Hà Ninh là một đia phương quan trọng, mà Đào Trí là trọng thần oai vọng lừng lẫy, nên đổi cho Đào Trí đi Hà Ninh, kiêm sung thống đốc việc Hải Phòng của 3 tỉnh Nam Định, Hải Dương, Quảng Yên.

Năm 1869 tú tài ở Nam Định là bọn Lê Đường đốt phá nhà thờ bên đạo và nhà dân đạo ở 2 xã: Trình Xuyên, Ngọc Thành. Vua cho Đào Trí trước đây là Tổng đốc Định-Yên, dân tình tin phục nên sai Đào Trí đến đó để giải quyết cho êm thắm. Rồi chuyển Đào Trí về Hà Nội liệu đem toán quân mạnh đi lại tuần hành ở các hạt Nam Định, Hải Dương, Bắc Ninh. Năm ấy Đào Trí đến lệ 70, dâng sớ cáo lui. Vua cho là tuy già, nhưng còn làm việc được nên lưu lại. Mặc khác Vua thấy Đào Trí ở Nam Định, vì dân chấn hưng, việc lợi vẫn có tiếng tốt, khen thưởng cho Đào Trí kim bài có chữ :"Vị đức vị dân". Vua sai sử quán soạn bài văn bia giao cho tỉnh Nam Định khắc vào bia dựng lên nơi đó. Đào Trí dâng sớ từ chối, nên việc ấy cũng ngưng lại.

Sau chống nhau với quân Pháp, ông thất cơ thua quân, bị cách chức, phải đi làm tùy phái lập công chuộc tội. Ít lâu mới được khai phục chức Chưởng vệ như thuở xuất thân.

Năm 1871 vì già yếu Đào Trí xin về hưu và mất ở tuổi 80.

Đào Trí tính nhanh nhẹn, thẳng thắn, thích văn chương. Đào Trí thích đọc vũ Kinh, học qua kinh sử. Phường đình Nguyễn Văn Siêu thường khen Đào Trí tuy bề ngoài là một quan võ nhưng văn lại rất thông. Đào Trí ở ngoài Bắc 18 năm, khi đốc suất việc tỉnh thì chính sự được chỉnh đốn, khi thống quản việc quân thì thao lược được thông thạo. Võ thần như thế, cũng thực là hiếm.
[/I]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s