Thực hư về nguồn gốc tháp Rùa



Vẫn còn nghi ngờ về nguồn gốc của tháp Rùa, song ai cũng phải thừa nhận đây là công trình kiến trúc đẹp, có giá trị tâm linh trong lòng bao thế hệ người Việt.

Theo Bách khoa toàn thư mở, tháp Rùa vốn được xây trên gò Rùa, nơi xưa, từ thời vua Lê Thánh Tông đã dựng Điếu Đài ở đó để nhà vua ra câu cá. Sang thời Lê Trung Hưng (khoảng thế kỷ 17- 18), chúa Trịnh cho xây đình Tả Vọng trên gò, nhưng đến thời nhà Nguyễn thì không còn dấu tích gì nữa.

Tháp Rùa vốn là tháp Bá hộ Kim?

Năm 1886, thấy huyệt đất trên gò Rùa hợp phong thủy, Bá hộ Kim (tên thật là Nguyễn Ngọc Kim, chức dịch làng Tự Tháp, được cử làm trung gian giữa quân Pháp và người Việt), đã xuất tiền xây tháp trên gò với ý định chôn hài cốt của cha.

Để lừa bịp dư luận, Bá Kim nói trệch ra là muốn xây dựng ở gò một ngọn tháp để làm "gối đằng sau" cho chùa Báo Ân (lúc đó chưa bị Pháp phá). Tuy việc không thành, nhưng ngọn tháp ba tầng vẫn được hoàn tất. Vì vậy, ban đầu Tháp này có tên là tháp Bá hộ Kim. Vì vị trí đẹp giữa hồ, tháp nghiễm nhiên biến thành thắng tích Hà Nội.

Theo cuốn “Lịch sử thủ đô Hà Nội”, về thời gian xây dựng tháp rùa, căn cứ vào tài liệu của một kiến trúc sư người Pháp thì lần đầu ông sang Việt Nam năm 1886, đã thấy một tòa tháp ở giữa hồ tại Hà Nội, tồn tại khoảng 10 năm rồi nên thời gian xây dựng được phỏng đoán từ năm 1875 – 1876.

Miếu nhỏ thờ ai?

Một số tác giả gần đây cho rằng, câu chuyện này chỉ có thể xem là truyền thuyết dân gian, chứ chưa thể coi là sự thật lịch sử. Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc trong cuốn Hồ Hoàn Kiếm và Đền Ngọc Sơn đã chỉ ra những điểm còn thiếu sót:

– Bảo rằng Bá hộ Kim xây tháp để làm “hậu chẩm” (tức cái gối) cho chùa Báo Ân thì sai. Bởi lẽ chùa này nhìn ra hồ. Trong bài thơ vịnh của người đương thời về chùa Báo Ân (chùa Quan Thượng) có câu: Khen ai khéo họa địa đồ/ Sau lưng Đồn Thủy, trước hồ Hoàn Gươm. Như vậy, gò Rùa chỉ có thể làm minh đường, làm án mà thôi.

– Hoặc như sách chép rằng “tới thăm hồ, đứng xa trông ngắm ba chữ Tả Vọng Đình vẫn ẩn hiện” cũng là không đúng. Vì khắp bốn mặt tháp, cả ngoài lẫn trong đều không có 3 chữ này. Chỉ ở mặt Đông, trên tầng đỉnh có 3 chữ Quy Sơn Tháp nhấn trên tường vôi.

– Trên tầng thứ ba của Tháp Rùa có một cửa hình tròn ở mặt phía đông, đường kính 0,68m. Sát tường phía tây có một ban thờ nhưng không rõ thờ ai và có từ lúc nào? bài vị không đề tên ai.

Các tài liệu bằng tiếng Việt tuyệt nhiên không hề đề cập đến việc trên gò Rùa đã từng là nơi có miếu thờ. Những tài liệu sớm nhất đề cập đến gò Rùa ghi tại nơi đây ,xưa vua Lê Thánh Tông đã dựng Điếu Đài để ra câu cá. Các tài liệu tiếng Pháp lại đề cập đến một miếu thờ nhỏ thần hồ. Tập sách Les pagodes de Hanoi của G.Dumoutier in năm 1887 trong mục “hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn” có ghi: “ở giữa hồ… là một công trình bé nhỏ, có nhiều tầng, các vòm cửa hình cánh cung nhọn. Công trình này mới có khoảng chục năm nay. Nó được xây dựng trên vị trí một ngôi đền nhỏ trước đó thờ thần hồ”.

Trong Le vieux Tonkin (Bắc kỳ cổ) của Bourrin (2 tập in năm 1935, 1941) thì viết: “Tháp Rùa chính tên là Quy Sơn tháp, xây khoảng 1877 (…); công trình này thay cho một ngôi miếu nhỏ thờ thần hồ”. Vậy thần hồ trong các tài liệu là ai? Liệu có thể là thần Kim Quy hay không? Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc cho rằng, rất ít khả năng tháp Rùa thờ thần Kim Quy nhưng cụ thể thờ ai thì ông cũng chưa có câu trả lời thấu đáo.

Mang kiến trúc phương Tây và Á Đông

Hiện, còn nhiều ý kiến chưa thống nhất về kiến trúc của tháp Rùa. Cách đây không lâu từng có tác giả cho rằng nên đập bỏ do không có ý nghĩa lịch sử và thiếu giá trị về mặt kiến trúc.

Tuy nhiên, hầu hết đều thống nhất cho rằng, tháp Rùa là một sự kết hợp “giao duyên” giữa kiến trúc phương Tây và kiến trúc Á Đông. Có người đã phân tích tháp Rùa theo tỷ lệ vàng và cho ra những kết quả khá bất ngờ. Toàn bộ tháp được nằm trọn vẹn trong vòng tròn thể hiện hình sao năm cánh. Khuê Văn Các, đình Đình Bảng, Ngọ Môn, Điện Thái Hòa (Huế)… cũng từng được phân tích theo kiểu này.

Một điều khiến không ít người ngạc nhiên nữa là: tháp Rùa hình chữ nhật chữ không phải hình vuông như nhiều người vẫn tưởng. Ở tầng thứ nhất, chiều dài là 6,28m trong khi chiều rộng là 4,54m. Tương tự ở tầng hai có kích thước là 4,8×3,64m. Họa sĩ Bùi Xuân Phái lúc sinh thời đã rất tinh ý khi thể hiện tháp Rùa một chiều 3 cửa, một chiều hai cửa mà không phải ai cũng nhận ra..

Advertisements

2 thoughts on “Thực hư về nguồn gốc tháp Rùa

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s