Tháp Hòa Phong

Bờ Đông Nam hồ Hoàn Kiếm, đường Đinh Tiên Hoàng ngày nay còn lại một ngôi tháp mang vẻ rêu phong cổ kính cùng với thời gian, người ta gọi là tháp Hòa Phong. Tòa tháp mang vẻ đẹp tâm hồn của người Hà Nội đã tồn tại hơn 200 năm, nhưng có lẽ ít người biết về lịch sử gắn liền với một ngôi chùa bên bờ hồ Hoàn Kiếm đã từng vang bóng một thời…


Tháp Hòa Phong thường bị lầm tưởng là một công trình trong quần thể tháp Rùa, Hồ Gươm. Thật ra, đây là dấu tích duy nhất còn sót lại của chùa Báo Ân – ngôi chùa bề thế nhất Hà thành thế kỷ 19.

Người đứng ra chủ trì việc dựng chùa là tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội – Bắc Ninh) Nguyễn Đăng Giai – là con nhà Nho giáo, cha là thiếu sư Nguyễn Đăng Tuân, thầy học của vua Thiệu Trị, vì thế dân gian mới gọi nôm na là chùa Quan Thượng. Tuy vậy, việc Nguyễn Đăng Giai đứng ra chủ trì việc dựng chùa Báo Ân cũng khiến ông bị Quốc Sử quán triều Nguyễn phê là: “Tiếc vì Đăng Giai tôn chuộng đạo Thích, dựng chùa thờ Phật, luôn mê hoặc người, phí của thật nhiều vào việc dâng chùa, chưa khỏi làm lụy cho thịnh đức”.

Theo các tư liệu còn lại, chùa Báo Ân khánh thành năm Thiệu Trị thứ 7 (1847) gồm 36 nóc, gần 200 gian, vô cùng lộng lẫy, được xây dựng trên nền cũ của lầu Ngũ Long trong phủ chúa Trịnh. Đây là một trong những công trình mang dấu ấn của nhà Nguyễn trên đất Thăng Long. Đồng thời cũng tiêu biểu cho dòng tư tưởng “Cư Nho Mộ Thích” thịnh hành trong thời Nguyễn. Tư tưởng này có nghĩa là học hành theo đạo Nho nhưng vẫn chuộng mộ đạo Phật. Nhìn lại lịch sử: sau khi nhà Trần mất, nhà Lê thành lập đã nâng Nho giáo lên địa vị độc tôn. Bởi thế suốt thời gian dài sau đó không có nhiều Nho sĩ thông hiểu phật học như thời Lý – Trần. Cho đến thế kỷ 19 khi Nho giáo khủng hoảng, bất lực trước thời cuộc, thì các Nho sĩ mới lại tiếp cận phật giáo để mong tìm một lối đi. Tư tưởng cư nho mộ thích bắt đầu từ đó.


Chùa Báo Ân có rất nhiều tên gọi như chùa Liên Trì Hải Hội, chùa Liên Trì (ao sen), chùa Báo Ân, chùa Đại sứ quán Hà Nội (Hà Nội Đại sứ quán tự)… Người Pháp thì gọi là chùa Thụ Hình vì dựa trên cảnh xử tội trong tranh Thập điện Diêm vương treo trên tường Phật điện.

Chùa Liên Trì được xây dựng trên ý tưởng suy tôn Phật giáo. Toàn bộ ngôi chùa là một tổng thể kiến trúc đồ sộ mà ngày nay chỉ còn lại những hình vẽ của người Pháp cũng như mô tả rất sơ lược của sử sách. Chùa Liên Trì với dụng ý được chiết xuất từ bài kệ trong kinh A Di Đà, một cõi Niết bàn ngay chốn trần gian, thể hiện toàn bộ ngôi chùa là một đóa sen lớn, ý nghĩa tầng thế giới siêu thoát trên đài sen tụ hội với đủ các chư vị Bồ tát và Phật Di Lặc. Theo hình vẽ và mô tả thì chùa cách biệt thế giới bên ngoài bởi sự bao bọc các ngòi nước trồng sen và chỉ có một lối đi là chiếc cầu đá trước chùa nối tiếp ra tận tháp Hoà Phong làm cổng. Đây là một kiểu tháp rất ít thấy trong kiến trúc Phật giáo: Tầng một to và cao hơn hẳn hai tầng trên cùng. Mặt khác đây cũng không phải là tháp đựng xá lợi phật tăng vì vốn nằm ở cổng chùa chứ không phải trong vườn tháp. Tháp hình vuông, cao ba tầng, cửa tháp mở về bốn hướng Đông Tây Nam Bắc theo lối vòm cuốn, các cửa tầng 1 đều có chữ Hán làm ngạch nêu tên như: Báo Ân môn – Báo Nghĩa môn – Báo Đức môn – Báo Phúc môn. Tầng 2, bốn góc xây trụ vuông đặt tượng bốn con nghê đều hướng về phía đông. Tầng 3 ghi “Hòa Phong Tháp”, trên đỉnh nhô cao có trang trí bầu hồ lô và chữ Phạn. Qua cầu đá là đến Tam quan đồ sộ, phía sau hai bên là hai tháp lớn, sau cùng là toàn bộ ngôi chùa đồ sộ nguy nga.


Ngày nay, chùa Báo Ân không còn vì đã bị thực dân Pháp phá năm 1889 để xây phủ thống sứ và tòa nhà bưu điện (nay là Nhà khách chính phủ và Bưu điện Hà Nội). Trước đó, chùa Báo Thiên, ngôi chùa nổi tiếng trong sử sách với Tháp Báo Thiên là một trong An Nam tứ đại khí, cũng bị phá vào năm 1883 để xây nhà thờ lớn. Dấu tích của chùa đến nay chỉ còn lại ngôi tháp Hòa Phong với vẻ trầm tư cổ kính, đứng lặng lẽ bên hồ cùng thời gian, làm một chứng tích cho tâm hồn – lịch sử của đất và người Hà Nội.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s