Trang Chu mộng hồ điệp




Mộng hồ điệp (夢 胡 蝶) hay Trang Chu mộng hồ điệp (莊 周 夢 胡 蝶) là tên người ta đặt cho một đoạn văn trong sách Trang Tử của Trung Quốc. Đoạn văn này rất nổi tiếng, nó đã trở thành một điển tích thường dùng trong văn chương xưa ở Trung Quốc và Việt Nam.

Nguyên văn:

昔者莊周夢為胡蝶,栩栩然胡蝶也。【自喻適志與!】不知周也。俄然覺,則蘧蘧然周也。不知周之夢為胡蝶與?胡蝶之夢為周與?【周與胡蝶則必有分矣。】此之謂物化。

Hán Việt:

Tích giả Trang Chu mộng vi hồ điệp, hủ hủ nhiên hồ điệp dã. [Tự dụ thích chí dư!] bất tri Chu dã. Nga nhiên giác, tắc cừ cừ nhiên Chu dã. Bất tri Chu chi mộng vi hồ điệp dư? hồ điệp chi mộng vi Chu dư? [Chu dữ hồ điệp tắc tất hữu phân hĩ.] Thử chi vị vật hóa.

Dịch nghĩa:

Có lần Trang Chu nằm mộng thấy mình hóa bướm vui vẻ bay lượn, mà không biết mình là Chu nữa, rồi bỗng tỉnh dậy, ngạc nhiên thấy mình là Chu. Không biết phải mình là Chu nằm mộng thấy hóa bướm hay là bướm mộng thấy hóa Chu. Trang Chu với bướm tất có chỗ khác nhau. Cái đó gọi là "vật hoá".

Có một lần kia

Trang Chu mộng thấy mình là bướm

Thế là phấp phới bay, bướm mà

Tự mình thích chí lắm!

Không còn biết gì Chu

Bỗng nhiên rồi thức giấc

Thì lạ lùng chưa, lại là Chu

Không biết giấc mơ Chu đã làm ra bướm

Hay giấc mơ bướm đã làm ra Chu?

Chu và bướm ắt phải khác phận

Đấy gọi là vật hoá.

Bài thơ này có đến hai giấc mộng:

Trang Chu – Bướm – Trang Chu.

Bướm – Trang Chu – Bướm.

Và một cái tự cười lạ thường: Ngay cả khi tỉnh mộng, Trang Tử cũng không rõ mình là Chu hay bướm.

Nhưng giấc mơ ấy chỉ là một biểu tượng. Chu và bướm tuy khác phận, ta và vật tuy khác phận nhưng làm gì có cái khác tuyệt đối. Hãy nhìn cánh bướm đang bay – có Trang Chu trong đó.

Trang Chu hoá làm bướm trong mộng. Ai biết đâu tiền thân Trang Chu hay hậu thân Trang Chu không phải là bướm?

Dùng trong văn chương

Cẩm sắt (錦瑟) của Lý Thương Ẩn (李商隱) có hai câu:

莊 生 曉 夢 迷 蝴 蝶,

望 帝 春 心 託 杜 鵑。

Trang Chu hiểu mộng mê hồ điệp

Thục đế xuân tâm thác đỗ quyên.

Nghĩa là:Trang Chu một sớm mê làm bướm, Thục đế giữa lòng xuân, gởi hồn chim quyên.

Nguyễn Du khi tả về tiếng đàn Thúy Kiều, cũng mượn tích trên:

Khúc đâu đầm ấm dương hòa

Ấy là hồ điệp hay là Trang sinh

Khúc đâu êm ái xuân tình,

Ấy hồn Thục đế hay mình Đỗ Quyên.

Advertisements

2 thoughts on “Trang Chu mộng hồ điệp

  1. Sư phụ rải thơ khắp nơi,Bồng lai Tiên giới lẫn đời trần luân, Ghé đây cho Đệ góp phần,Tân niên Quý tỵ chúc xuân chủ nhà.(Zomhai)Cảm ơn Nàng Xuân đã ghé thăm blog

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s